Το έργο CROSS – Cultural Routes of Sacred Sites αποτελεί ένα διασυνοριακό έργο του Προγράμματος Interreg VI-A IPA III CBC «Ελλάδα–Αλβανία 2021–2027», το οποίο συνδέει τις περιοχές της Ηπείρου και του Αργυροκάστρου μέσα από την κοινή Θρησκευτική Πολιτιστική Κληρονομιά. Επικεφαλής εταίρος είναι το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, σε συνεργασία με την Αναπτυξιακή Ηπείρου Α.Ε., την Ιερά Μητρόπολη Ιωαννίνων, τον Δήμο Αργυροκάστρου και την Ιερά Μητρόπολη Αργυροκάστρου.
Το έργο εστιάζει στην τεκμηρίωση, ψηφιοποίηση, προστασία, ανάδειξη και επανερμηνεία υλικών και άυλων στοιχείων θρησκευτικής πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως ιεροί τόποι, μνημεία, προφορικές μαρτυρίες, τοπικές παραδόσεις, τελετουργικές πρακτικές και παραδοσιακές θρησκευτικές τέχνες και χειροτεχνίες. Η Θρησκευτική Πολιτιστική Κληρονομιά προσεγγίζεται όχι ως ένα στατικό σύνολο μνημείων, αλλά ως ένα ζωντανό και δυναμικό πολιτισμικό σύστημα, άρρηκτα συνδεδεμένο με τον τόπο, τις κοινότητες, τη μνήμη και τη σύγχρονη εμπειρία.
Στο πλαίσιο του έργου θα αναπτυχθεί ένα Διασυνοριακό Δίκτυο Ιερών Πολιτιστικών Διαδρομών, βασισμένο σε χωρικές, χρονικές και θεματικές αφηγήσεις. Οι διαδρομές θα είναι προσβάσιμες τόσο επιτόπου όσο και διαδικτυακά, μέσω ειδικής εφαρμογής για κινητές
συσκευές και ψηφιακής πλατφόρμας, προσφέροντας εξατομικευμένες εμπειρίες περιήγησης ανάλογα με τα ενδιαφέροντα, τα προφίλ και τις ανάγκες των επισκεπτών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών τεχνολογιών, όπως τρισδιάστατες ανακατασκευές, εφαρμογές επαυξημένης και εικονικής πραγματικότητας και διαδραστικό πολυμεσικό περιεχόμενο. Παράλληλα, επιτόπιες καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις, σε συνεργασία με τοπικούς δημιουργούς, θα εμπλουτίζουν την εμπειρία των επισκεπτών στους ιερούς τόπους, συνδέοντας την παράδοση με τη σύγχρονη τέχνη, την αφήγηση και την τεχνολογία.
Το CROSS φιλοδοξεί να διαμορφώσει ένα καινοτόμο και μεταφέρσιμο μοντέλο ψηφιακά ενισχυμένου πολιτιστικού και θρησκευτικού τουρισμού, το οποίο θα συμβάλει στη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη, στην ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας και στην ουσιαστική εμπλοκή των τοπικών κοινωνιών.
Βασικός στόχος του έργου είναι η προστασία, ανάδειξη και ερμηνεία της κοινής Θρησκευτικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ηπείρου και του Αργυροκάστρου, μέσα από τη διασύνδεση της πολιτιστικής τεκμηρίωσης, της ψηφιακής τεχνολογίας, της καλλιτεχνικής δημιουργίας, της εκπαίδευσης και του βιώσιμου τουρισμού.
Ειδικότερα, το έργο στοχεύει:
- στην ψηφιακή διαφύλαξη, τεκμηρίωση και ανάδειξη υλικών και άυλων στοιχείων θρησκευτικής πολιτιστικής κληρονομιάς,
- στον σχεδιασμό και την υλοποίηση εξατομικευμένων, θεματικών πολιτιστικών διαδρομών, προσαρμοσμένων στα ενδιαφέροντα, τα προφίλ και τις ανάγκες προσβασιμότητας των επισκεπτών,
- στην ενεργοποίηση των ιερών τόπων μέσω καλλιτεχνικών και ψηφιακών μορφών διαμεσολάβησης, όπως επιτόπιες εγκαταστάσεις, τρισδιάστατες ανακατασκευές και εφαρμογές επαυξημένης και εικονικής πραγματικότητας,
- στη συλλογή και διαφύλαξη προφορικών μαρτυριών, τοπικών αφηγήσεων, τελετουργικών πρακτικών και μορφών συλλογικής μνήμης που συνδέονται με τους ιερούς τόπους,
- στην αναζωογόνηση παραδοσιακών θρησκευτικών τεχνών και χειροτεχνιών, μέσω τεκμηρίωσης, ψηφιακής ενσωμάτωσης και στοχευμένων δράσεων κατάρτισης,
- στην ενίσχυση της συμμετοχής τοπικών κοινοτήτων, νέων, εκπαιδευτικών, τεχνιτών, πολιτιστικών επαγγελματιών και φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης,
- στη δημιουργία εκπαιδευτικού και επιμορφωτικού υλικού για τη μεταφορά γνώσης και την ενίσχυση δεξιοτήτων στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς,
- και στη διαμόρφωση ενός βιώσιμου οικοσυστήματος πολιτιστικού και θρησκευτικού τουρισμού.
Το έργο αναμένεται να συμβάλει ουσιαστικά στην ενίσχυση του βιώσιμου διασυνοριακού πολιτιστικού τουρισμού στις περιοχές της Ηπείρου και του Αργυροκάστρου, αναδεικνύοντας λιγότερο γνωστούς τόπους θρησκευτικής πολιτιστικής κληρονομιάς και ενισχύοντας την προβολή τους σε τοπικό, διασυνοριακό και διεθνές επίπεδο.
Μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας, της εφαρμογής για κινητές συσκευές και των θεματικών πολιτιστικών διαδρομών, το έργο θα δημιουργήσει νέους τρόπους πρόσβασης, περιήγησης και ερμηνείας της θρησκευτικής κληρονομιάς. Οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν τους ιερούς τόπους μέσα από εξατομικευμένες, πολυαισθητηριακές και διαδραστικές εμπειρίες, οι οποίες θα συνδυάζουν την ιστορία, την τοπική μνήμη, την αρχιτεκτονική, την τέχνη και την ψηφιακή τεχνολογία.
Παράλληλα, το έργο αναμένεται να ενισχύσει την προστασία εύθραυστων και απειλούμενων άυλων πολιτιστικών παραδόσεων, όπως προφορικές μαρτυρίες, τελετουργίες, τοπικές αφηγήσεις και παραδοσιακές θρησκευτικές χειροτεχνίες. Μέσα από δράσεις κατάρτισης, εκπαιδευτικά εργαλεία και συμμετοχικές διαδικασίες, θα αναπτυχθούν νέες δεξιότητες και ικανότητες για τεχνίτες, νέους, εκπαιδευτικούς, επαγγελματίες του πολιτισμού και τοπικούς φορείς.
Σε επίπεδο ευρύτερου αντικτύπου, το CROSS αναμένεται να ενισχύσει τη διασυνοριακή πολιτιστική ταυτότητα και συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας, να υποστηρίξει την τοπική οικονομία και να συμβάλει στη σύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη βιώσιμη ανάπτυξη. Επιπλέον, θα παραγάγει ένα επεκτάσιμο και μεταφέρσιμο μοντέλο ψηφιακά ενισχυμένου πολιτιστικού και θρησκευτικού τουρισμού, το οποίο θα μπορεί να αξιοποιηθεί και σε άλλες περιοχές με αντίστοιχα χαρακτηριστικά πολιτιστικής κληρονομιάς.
